85 lat od Krwawej Środy w Olkuszu jak pamiętają mieszkańcy miasta

31 lipca 1940 roku na zawsze zapisał się w historii Olkusza jako Krwawa Środa – dzień pełen dramatycznych wydarzeń, które do dziś poruszają mieszkańców. W 85. rocznicę tych tragicznych chwil władze miasta i organizacje społeczne oddały hołd ofiarom, przypominając o bolesnej przeszłości i sile pamięci.

• Olkusz wspomina dramatyczne chwile Krwawej Środy z 1940 roku
• Jak wyglądała noc z 30 na 31 lipca 1940 roku w Olkuszu

Olkusz wspomina dramatyczne chwile Krwawej Środy z 1940 roku

W środę 31 lipca 2025 roku minęło dokładnie 85 lat od wydarzeń znanych jako Krwawa Środa – pierwszej masowej akcji pacyfikacyjnej na terenie Olkusza podczas okupacji niemieckiej. Z tej okazji pod płytą pamiątkową na Skwerze w Olkuszu kwiaty złożyli Burmistrz Roman Piaśnik oraz przedstawiciele lokalnych organizacji społecznych, z pułkownikiem Stanisławem Bartoszcze na czele. Burmistrz zapalił również symboliczny znicz przy płycie na olkuskim rynku, oddając hołd ofiarom tamtych tragicznych dni.

„Wydarzenia, które przeszły do historii jako Krwawa środa, były pierwszą masową akcją pacyfikacyjną na terenie Olkusza i ziemi olkuskiej, do jakiej doszło podczas okupacji. Co roku spotykamy się w gronie organizacji kombatanckich, by uczcić pamięć o olkuszanach, którzy mierzyli się z horrorem wojny. W miejscu na Skwerze, w którym ustawiony został obelisk Krwawej Środy, także rozgrywały się te tragiczne dla mieszkańców Olkusza chwile.” – mówi burmistrz Roman Piaśnik.

Przygotowania do tego tragicznego dnia rozpoczęły się już wcześniej. W nocy z 15 na 16 lipca 1940 roku doszło do dramatycznego incydentu: włamywacz wtargnął do willi doktora Juliana Łapińskiego na Parczach i zabił niemieckiego funkcjonariusza stacjonującego w tym miejscu. W odwecie Niemcy rozstrzelali dwudziestu Polaków – piętnastu więźniów z Mysłowic oraz pięciu mieszkańców Olkusza. Spalono także dom doktora Łapińskiego.

Jak wyglądała noc z 30 na 31 lipca 1940 roku w Olkuszu

Noc poprzedzająca Krwawą Środę była pełna napięcia i brutalności. Miasto zostało otoczone przez kordon policji, SS i żandarmerii już około godziny 3 nad ranem. Niemcy wyciągali z domów wszystkich mężczyzn między 14 a 55 rokiem życia i gromadzili ich na różnych placach: rynku olkuskim, przy szkole podstawowej nr 1 (dawniej szkoła powszechna), przy Starostwie Powiatowym (dawniej Kasa Chorych), Zespole Szkół Nr 1 (dawniej szkoła rzemieślnicza), a także na Skwerze (dawniej Rynek Czarnogórski) oraz pustym placu między ulicą Żuradzką a linią kolejową.

Na tych miejscach mężczyźni byli bici, maltretowani i poniżani przez okupantów. Szczególnie okrutne traktowanie spotkało olkuskich Żydów. Podczas próby ucieczki został zastrzelony Tadeusz Lupa, pracownik magistratu miasta. Ciężko pobity został również Majer – obywatel USA pochodzenia żydowskiego mieszkający w Olkuszu. Około dwunastu osób ciężko rannych przewieziono do więzienia w Sosnowcu. Niestety część ofiar nie przeżyła następnych dni.

Ważnym elementem upamiętnienia tych wydarzeń było odsłonięcie obelisku przy Skwerze (dawny Rynek Czarnogórski) dokładnie 31 lipca 1982 roku podczas 42. rocznicy Krwawej Środy. Na tablicy widnieje napis:

„W dniu 31 lipca 1940 roku zwanym odtąd Krwawą środą plac ten był jednym z miejsc okrutnej hitlerowskiej represji karnej przeprowadzonej na męskiej ludności miasta.”

Tego samego dnia odsłonięto podobną tablicę również na olkuskim rynku.

W ostatnich latach pamięć o tamtych wydarzeniach jest pielęgnowana nie tylko przez uroczystości, ale też publikacje historyczne. W 2020 roku dzięki staraniom władz Olkusza oraz krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej ukazała się książka „Krwawa środa 1940 w Olkuszu (wybór źródeł)”, zawierająca relacje świadków i fotografie dokumentujące tamte dni.

Na podst. Urząd Miasta Olkusz