Najpopularniejsze wiadomości i informacje dla miasta Olkusz

Mijający 2020 rok, z racji na trwającą pandemię koronawirusa, był szczególny. Stanęliśmy przed zagrożeniami i wyzwaniami, z którymi musieliśmy się zmierzyć. Starając się dostosować do tych niezwykłych warunków musieliśmy przeorganizować nasze życie prywatne i zawodowe. Z drugiej strony pandemia wyzwoliła aktywność i kreatywność mieszkańców oraz miejskich instytucji, które starały się zaproponować ciekawą ofertę zajęć w internecie. Staraliśmy się żyć i pracować w tych trudnych warunkach, cieszyliśmy się z kolejnych inwestycji, dzięki którym zmienia się oblicze naszego miasta i gminy. Ten rok był niewątpliwie czasem próby dla nas wszystkich. Ale, jak to ujęła kiedyś w wierszu Wisława Szymborska – Tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono. Przedstawiamy Państwu nasze subiektywne podsumowanie najważniejszych wydarzeń z ostatnich 12 miesięcy.

STYCZEŃ

Po raz kolejny odbył się Sylwester na olkuskim lodowisku, który przyciągnął wielbicieli nietuzinkowych sposobów na powitanie Nowego Roku. Życzenia wszystkim olkuszanom złożył burmistrz Roman Piaśnik, a zgromadzonych w zachwyt wprowadził pokaz łyżwiarzy.

Ulicami miasta przeszedł Orszak Trzech Króli, którego celem jest promowanie wśród mieszkańców Miasta i Gminy Olkusz tradycji Święta Trzech Króli oraz zachęcanie do wspólnego, rodzinnego przeżywania tego święta.

Blisko 30 kamer zostało zamontowanych w Olkuszu. Zdecydowana większość, bo 21 urządzeń, zainstalowano na zlecenie władz miasta na Pakusce oraz osiedlu Młodych, przy rewitalizowanej Dolince. Pozostałe kamery uzupełniły system w obrębie rynku. Koszt prac to 200 tysięcy złotych.

W Miejskim Ośrodku Kultury w Olkuszu wręczono Nagrody Szlachetnego Serca Cordis Nobilis za 2019 rok. Są one przyznawane przez Burmistrza Olkusza osobom i organizacjom, wyróżniającym się aktywną i bezinteresowną pracą na rzecz innych. Tegorocznymi laureatami zostali: Stowarzyszenie Teatralno – Literackie w Olkuszu, Jerzy Cebo, Aleksandra Pyż oraz Profesor Krzysztof Urbaniak.

To był rekordowy rok pod względem ofiarności mieszkańców ziemi olkuskiej podczas 28. Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Mieszkańcy miasta i gminy Olkusz przekazali na zakup urządzeń dla ratowania życia i zdrowia dzieci niebagatelną kwotę 66 tys. zł.

LUTY

Gmina Olkusz otrzymała promesę na przeszło 5 milionów złotych dofinansowania trzyletniego projektu „Rozwój kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych”. Dzięki tym środkom, w 12 szkołach powstają nowe gabinety specjalistyczne i uzupełnia się wyposażenie istniejących pracowni, a także finansowane są dodatkowe bezpłatne zajęcia dla uczniów, czy szkolenia dla kadry pedagogicznej.

Burmistrz Miasta i Gminy Olkusz ogłosił Konkurs dla mieszkańców Miasta i Gminy Olkusz na najbardziej „EKO-nomiczny dom”.

W Centrum Kultury MOK odbyła się jubileuszowa XX wystawa „Fotograficy Olkuscy”, na której zaprezentowano 70 ciekawych fotografii lokalnych twórców.

Już po raz czternasty z inicjatywy Stowarzyszenia na rzecz oświaty, kultury i pomocy społecznej „Wszyscy dla Wszystkich” w olkuskim Domu Kultury odbył się Koncert Charytatywny, z którego dochód został przeznaczony na rehabilitację dzieci i młodzieży.

Odbył się rodzinny spacer „Śladami wizerunków świętych w olkuskiej bazylice mniejszej pw. św. Andrzeja Apostoła” inaugurujący całoroczną akcję „Olkuskie Spacery Historyczne 2020”, organizowaną przez Urząd Miasta i Gminy w Olkuszu przy współpracy z partnerami. Niestety z racji na pandemię, z kilkunastu zaplanowanych na ten rok spacerów odbyło się tylko pięć.

MARZEC

Mieszkańców zbulwersowała kwestia planowanego przebiegu linii kolejowych w związku z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego. Samorządowcy z terenu powiatu olkuskiego wydali wspólne oświadczenie, w którym nie akceptują zaprezentowanych przebiegów linii kolejowych i przedstawiają uzgodnione wspólnie trzy warianty, wykluczające ewentualność wyburzeń w obszarach terenów zabudowanych.

W związku z ogłoszonym stanem zagrożenia epidemicznego Burmistrz Olkusza zaapelował do mieszkańców o pozostawanie w domach. Zostały zamknięte szkoły, a uczniowie przeszli na naukę zdalną. Zostały wprowadzone ograniczenia w przyjmowaniu klientów w urzędach.

Mieszkańcy Miasta i Gminy Olkusz włączyli się w akcje zbiórki pieniędzy na zakup respiratora do olkuskiego „Nowego Szpitala” , szyli maseczki i wykonywali przyłbice, jakie przekazywane były służbom. Bardzo duży odzew miała zainicjowana przez Urząd Miasta i Gminy w Olkuszu akcja pomocy dla szpitali w partnerskich włoskich miastach Pontenure i Bergamo, które szczególnie zostały dotknięte pandemią koronawirusa.

KWIECIEŃ

W wieku 90 lat zmarła Pani Bożena Szczygieł – Gruszyńska, osoba niezwykle zasłużona dla Olkusza. Dzięki darowiźnie poczynionej w 1971 roku przez państwa Szczygłów powstało Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu. Burmistrz Roman Piaśnik skierował list kondolencyjny na ręce rodziny zmarłej.

Gmina Olkusz pozyskała prawie 100 tys. zł z Centrum Projektów Polska Cyfrowa na realizację projektu „Zdalna szkoła – wsparcie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej w systemie kształcenia zdalnego”. Pozyskane wsparcie finansowe umożliwiło prowadzenie zajęć edukacyjnych i realizację podstawy programowej w szkołach na terenie Gminy Olkusz.

Gmina Olkusz zakupiła maseczki ochronne, które trafiły do wszystkich mieszkańców. W dystrybucję maseczek włączyły się spółdzielnie mieszkaniowe, strażacy ochotnicy, sołtysi, przewodniczący osiedli i wolontariusze. Gmina sfinansowała także zakup respiratora do olkuskiego „Nowego Szpitala”.

Dokładnie 2 mln 558 tys. zł dofinansowania pozyskała Gmina Olkusz na realizację projektu Rozbudowa budynku OSP wraz z zagospodarowaniem przestrzeni publicznej na cele społeczne w Gorenicach w gminie Olkusz - zadania 6.1, 6.2, 6.3 w GPR.

MAJ

W związku z wprowadzeniem od 4 maja drugiego etapu znoszenia ograniczeń związanych z koronawirusem, otwarte zostały niektóre olkuskie instytucje kultury, w tym galerie sztuki.

W formie ciekawych zajęć zdalnych odbył się XVII Ogólnopolski Tydzień Bibliotek w olkuskiej Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej.

Gmina Olkusz otrzymała dofinansowanie w ramach III edycji programu „Moje miejsce na Ziemi” Fundacji ORLEN na realizację zadania „Piosenka o moim Olkuszu”. W grudniu odbyła się premiera teledysku w internecie.

Ponieważ z racji na pandemię nie było możliwości zorganizowania obchodów 157. rocznicy śmierci płk. Francesco Nullo, powstał film „Pamięć o płk. Francesco Nullo na Ziemi Olkuskiej”. Film zainaugurował cykl „Olkuskie Historie”, realizowany przez Urząd Miasta i Gminy w Olkuszu oraz Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Olkuszu. W ciągu roku powstało sześć kolejnych filmów, które można oglądać w internecie.

Obchodziliśmy setną rocznicę urodzin św. Jana Pawła II. Z uwagi na stan pandemii, nie była możliwa organizacja koncertów, czy spotkań, dlatego na olkuskim rynku została zaprezentowana wystawa planszowa „Święty Jan Paweł II na ziemi olkuskiej”, a na scenie MOK odbył się transmitowany w internecie koncert w ramach akcji „Cała Polska Śpiewa Dla Jana Pawła II”.

Zakończyła się przebudowa ul. Henryka Sienkiewicza w Olkuszu. Inwestycja kosztowała blisko 1 mln złotych, a na jej realizację Gmina Olkusz pozyskała 50% dofinansowania z Funduszu Dróg Samorządowych.

Obchodziliśmy 30 rocznicę pierwszych wolnych wyborów samorządowych, jakie odbyły się 27 maja 1990 roku. Ten dzień został ogłoszony przez Sejm RP „Dniem Samorządu Terytorialnego”. Niestety z racji na pandemię odwołano zaplanowane uroczystości.

CZERWIEC

„Srebrny Szlak Gwarków Olkuskich” zakwalifikował się do finału prestiżowego plebiscytu „Wydarzenie Historyczne Roku 2019” organizowanego przez Muzeum Historii Polski w Warszawie.

Gmina Olkusz pozyskała prawie 104 tys. zł na realizację projektu „Zdalna szkoła + w ramach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej”.

Obchodziliśmy 78. rocznicę zagłady olkuskich Żydów. Z racji na stan pandemii nie była możliwa organizacja uroczystości. Na olkuskim rynku została zaprezentowana okolicznościowa wystawa planszowa.

Rozpoczęła się przebudowa Domu Kultury obejmująca m.in. przebudowę holu górnego oraz klatki schodowej. Inwestycja była częścią szerszego zadania pod nazwą „Przebudowa i modernizacja obiektów: kultury, Starego Cmentarza wraz z przestrzenią publiczną na cele społeczne w Olkuszu - zadanie 10.1, 11.4, 12.1, 12.2 w GPR”. W ramach tego zadania wykonano prace związane z zagospodarowaniem terenu wokół Przedszkola Nr 7 w Olkuszu oraz placu przed Domem Kultury.

Po raz kolejny, tym razem w formie zajęć zdalnych, olkuska Biblioteka włączyła się w obchody Ogólnopolskiego Tygodnia Czytania Dzieciom, organizowanego w ramach kampanii „Cała Polska czyta dzieciom”.

Rozpoczął się Wakacyjny Plener Plastyczny „Zamek Rabsztyn”. Prze dwa miesiące wakacji wzięło w nim udział przeszło 70 dzieci z całej Polski. Ich prace zostały pokazane na wystawie oraz zamieszczone w kalendarzu na 2021 rok. Plener odbywał się w ramach Juromanii.

LIPIEC

Olkuszanie uczcili 80. rocznicę Krwawej Środy. Z tej okazji, dzięki współpracy Urzędu Miasta i Gminy w Olkuszu z krakowskim oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej została opracowana i wydana drukiem broszura „Krwawa środa 1940 w Olkuszu (wybór źródeł)”.

Gmina Olkusz rozpoczęła realizację projektu „Usuwanie wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Olkusz- etap II”. Gmina otrzymała na ten cel 196 tys. zł dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020.

Olkuska Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna otrzymała 35 tys. zł dofinansowania w ramach ministerialnego programu Partnerstwo dla książki 2020 na realizację zadania „II Olkuski Festiwal u(MOC)nieni Literaturą on-line”.

Zakończyła się rewitalizacja „Dolinki” na osiedlu Młodych. W ramach inwestycji realizowanej przez Gminę Olkusz wybudowano m.in. wielofunkcyjne boisko, rolkostradę, plac zabaw i parking. Inwestycja była realizowana w ramach zadania Modernizacja obiektu szkolno-przedszkolnego wraz z rewitalizacją terenów zdegradowanych - Dolinka na Osiedlu Młodych w Olkuszu, na cele społeczne - zadanie nr 8.1 i 11.2 w GPR.

SIERPIEŃ

Przez cały dzień na olkuskim rynku działało plenerowe studio wakacyjnego programu „Skarby Małopolski”, realizowanego na żywo przez ekipę Radia Kraków.

W ograniczonej formule w związku z pandemią, na olkuskim Starym Cmentarzu odbyły się uroczystości 76. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

17 artystów z Polski, Białorusi i Słowenii wzięło udział w XVI Międzynarodowym Plenerze Malarskim „Srebrne Miasto” Olkusz 2020 zorganizowanym przez Galerię Sztuki Współczesnej Biuro Wystaw Artystycznych. Poplenerowa wystawa odbyła się w listopadzie, niestety z racji na pandemię bez udziału publiczności. Prace można oglądać w internecie.

Ochotnicza Straż Pożarna w Olkuszu, jako jedna z dwóch w powiecie olkuskim otrzymała z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego specjalny namiot, który ułatwi prowadzenie działań związanych z walką z COVID-19. Namioty zostały zakupione w ramach Małopolskiej Tarczy Antykryzysowej.

Z okazji setnej rocznicy Bitwy Warszawskiej 1920 roku na olkuskim rynku została zaprezentowana plenerowa wystawa „Olkuszanie w Bitwie Warszawskiej 1920”. Wystawa została przygotowana przez olkuskie koło Światowego Związku Żołnierzy AK we współpracy z olkuskim PTTK.

Rozpoczęła się realizacja zadania „Kompleksowe zagospodarowanie terenu wokół stawu przy ul. Nullo (wraz z terenem Starego Cmentarza)”. W jego ramach m.in. wykonano nowe alejki, naprawiono i wybudowano nowe mury i wykonano oświetlenie cmentarza , a także zagospodarowano teren wokół stawu Tomsi. Inwestycja była częścią zadania pt. Przebudowa i modernizacja obiektów: kultury, Starego Cmentarza wraz z przestrzenią publiczną na cele społeczne w Olkuszu – zadanie 10.1, 11.4, 12.1, 12.2 w Gminnym Programie Rewitalizacji.

Decyzją Premiera Mateusza Morawieckiego olkuski radny Łukasz Kmita został powołany na stanowisko Wojewody Małopolskiego.

Rozpoczęły się prace nad zaprojektowaniem i wykonaniem trasy multimedialnej w podziemiach ratusza, gdzie powstanie ekspozycja „Historia miasta Olkusza”, a także w piwnicach budynku dawnego Starostwa gdzie będzie wystawa „Górnictwo kruszcowe oraz mennica”. Prace, które mają się zakończyć w przyszłym roku, realizowane są w ramach projektu „Rewitalizacja kwartału królewskiego w Olkuszu oraz utworzenie multimedialnej trasy turystycznej w podziemiach ratusza”, na który Gmina Olkusz pozyskała dofinansowanie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 – 2020.

WRZESIEŃ

Gmina Olkusz otrzymała 5 mln 177 tys. zł dofinansowania z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych. Dzięki temu Gmina Olkusz realizuje zadania i inwestycje, które poprawią jakość życia społeczności lokalnych.

Radni olkuskiej Rady Miejskiej jednogłośnie zaakceptowali przedstawiony przez burmistrza Romana Piaśnika projekt zmian w budżecie, wprowadzający do realizacji nowe zadania inwestycyjne o wartości przekraczającej 10 milionów złotych.

Został ogłoszony konkurs fotograficzny „Kultura łączy”. Konkurs zorganizowany przez Gminę Olkusz odbywał się w ramach zadania „Przebudowa i modernizacja obiektów kultury, Starego Cmentarza wraz z przestrzenią publiczną na cele społeczne w Olkuszu” realizowanego z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Na konkurs napłynęło przeszło 120 prac. Najlepsze zostały zaprezentowane na wystawie w budynku magistratu oraz zamieszczone w kalendarzu.

Siedem najciekawszych atrakcji turystycznych Olkusza zakwalifikowało się do drugiego etapu konkursu „Turystyczne Skarby Małopolski” na najlepsze oferty i produkty turystyczne Województwa Małopolskiego.

Gmina Olkusz pozyskała przeszło 13. tys. zł na realizację projektu „Remont pomieszczeń w budynku remizy OSP w Zawadzie”. Projekt był współfinansowany ze środków Województwa Małopolskiego na realizację prac budowlano-remontowych w remizach strażackich w 2020 r.

W ramach Juromanii odbyła się jedyna w tym roku duża plenerowa impreza kulturalna w Mieście i Gminie Olkusz. Wielu mieszkańców i turystów wzięło udział w widowiskowym „Dniu sarmackim” pod zamkiem Rabsztyn, a także niezwykłym „Święcie Gwarków Olkuskich”. Juromania w Olkuszu i Rabsztynie została zorganizowana przez Stowarzyszenie „Zamek Rabsztyn” we współpracy z UMiG, MOK, MOSIR i partnerami.

Zakończyła się rozbudowa sieci kanalizacyjnej oraz wodociągowej w Żuradzie. Inwestycja była prowadzona przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o.

W Witeradowie, Niesułowicach, Zimnodole, Gorenicach, Osieku i Braciejówce zostały oddane do użytku nowe inwestycje drogowe. Łączna ich wartość przekraczała 180 tysięcy złotych, a połowa została dofinansowana z Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.

W Miejskim Ośrodku Kultury w Olkuszu odbyła się druga część EtnoPikniku’20, finałowego wydarzenia zadania EtnoOlkusz dofinansowanego ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu EtnoPolska 2020.

PAŹDZIERNIK

W olkuskiej bazylice św. Andrzeja odbyły się XXI Międzynarodowe Olkuskie Dni Muzyki Organowej i Kameralnej. Organizatorem muzycznego święta była Bazylika św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu oraz Stowarzyszenie na Rzecz Historycznych Organów Hansa Hummla i Jerzego Nitrowskiego w Olkuszu, a współorganizatorem MOK Olkusz. Wydarzeniem towarzyszącym był wernisaż wystawy „Harmonia Sacra" w Centrum Kultury MOK.

W wieku 77 lat zmarł Andrzej Kallista – burmistrz Miasta i Gminy Olkusz w latach 2002-2006, a także ceniony lekarz i społecznik.

Mimo trudnych warunków, odbył się 34. Rajd Pieszy Szlakiem Walk Oddziału „Hardego” zorganizowany przez Oddział PTTK w Olkuszu oraz olkuskie koło Światowego Związku Żołnierzy AK.

W związku z pogorszeniem się sytuacji epidemicznej, od 12 października została ponownie ograniczona bezpośrednia obsługa interesantów w olkuskim magistracie i innych urzędach. Wkrótce powiat olkuski znalazł się w tzw. czerwonej strefie.

LISTOPAD

Dobiegły końca prace modernizacyjne budynku Przedszkola Nr 8 przy ul. Legionów Polskich 12 w Olkuszu wraz z zagospodarowaniem terenu wokół budynku. Projekt uzyskał dofinansowanie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 – 2020, a jego zakończenie zbiegło się w czasie z jubileuszem 40-lecia istnienia przedszkola.

Rozpoczęła się inwestycja pt. „Przebudowa dróg i chodników w Gminie Olkusz – etap II”. Obejmuje przebudowę ul. Leśnej w Olkuszu, budowę odwodnienia drogi w ul. Stary Olkusz w Olkuszu oraz utwardzenie terenu przy szkolnym basenie na os. Młodych.

Podopieczni Przedszkola Nr 8 im. w Olkuszu wzięli udział w ciekawym projekcie, którego celem było zaprezentowanie lokalnej społeczności efektów modernizacji budynku przedszkola. Zadanie było realizowane w ramach projektu Modernizacja budynku przedszkolnego wraz z zagospodarowaniem przestrzeni publicznej na cele społeczne i gospodarcze w Olkuszu - zadanie nr 9.1, 11.5, 11.6 w GPR.

Rozpoczęła się przebudowa ul. Strzelców Olkuskich. Cała inwestycja ma się zakończyć w maju przyszłego roku. Wartość inwestycji sięga 312 tys. złotych

W wieku 74 lat zmarł Henryk Kamiński – Przewodniczący Rady Miejskiej Olkusza w 1999 roku oraz radny Rady Miejskiej w latach 1994 – 1998 oraz 1998 - 2002.

Dobiegły końca prace związane z budową chodników i miejsc postojowych przy ul. Sławkowskiej, a także gruntowną przebudową ul. Polne Wzgórze. Na oba zadania Gmina Olkusz uzyskała dofinansowanie z Funduszu Inwestycji Lokalnych. Wartość zakończonych inwestycji przekracza 360 tys. złotych.

GRUDZIEŃ

Zakończyła się realizacja zadania „Rewitalizacja Parku Czarna Góra w Olkuszu – zadanie nr 11.3 w GPR” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 – 2020. Rewitalizacja objęła cztery zadania, czyli przebudowę boiska do piłki nożnej o nawierzchni trawiastej, przebudowę bieżni i urządzeń lekkoatletycznych z budową zaplecza treningowego, przebudowę i rozbudowa boiska treningowego do piłki nożnej z nawierzchnią ze sztucznej trawy, a także budowę i przebudowę ciągów pieszo-rowerowych, budowę dwóch altan rekreacyjnych, i obiektów małej architektury (place zabaw, urządzenia sprawnościowe i siłownia zewnętrzna). Wartość projektu zgodnie z umową, to 14 mln 394 tys. zł, a kwota dofinansowania to 9 mln 188 tys. zł.

Gmina Olkusz otrzymała dofinansowanie ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej na realizację projektu Budowa budynku zaplecza sportowego z trybunami na "Czarnej Górze" w Olkuszu. Całkowity koszt inwestycji to 6 mln 804 tys. zł a wartość dofinansowania to 1 mln 529 tys. zł. Realizacja inwestycji ma się zakończyć w 2022 roku.

32 nowe kamery uzupełniły istniejącą już sieć monitoringu Olkusza. 20 kamer zostało zamontowanych na os. Słowiki i os. Skalskie, a 12 kamer na os. Pakuska. Ich lokalizacja została wybrana w uzgodnieniu z przedstawicielami lokalnej społeczności oraz Strażą Miejską w Olkuszu. Wykonanie projektu, zakup niezbędnego sprzętu oraz instalacja kamer kosztowały blisko 300 tys. złotych.

Rozpoczęła się realizacja projektu „Zapewnienie dostępności zamku w Rabsztynie dla osób niepełnosprawnych. Jest on częścią większego zadania pt. „Zagospodarowanie ruin zamku w Rabsztynie w Gminie Olkusz – stworzenie nowego produktu turystycznego”, jakie od 2019 roku jest realizowane na zamku w Rabsztynie.

Zakończyły się prace remontowe w Szkole Podstawowej w Zedermanie. Prace polegały m.in. na uzupełnieniu tynków, ułożeniu izolacji przeciwwilgociowej, malowaniu ścian, montażu drzwi, nowych grzejników oraz oświetlenia. Wartość wykonanych robót sięga 50 tys. złotych.

Na przedświątecznej sesji Rady Miejskiej w Olkuszu został uchwalony budżet Miasta i Gminy Olkusz na 2021 rok. Sesja odbyła się w trybie zdalnym. Za przyjęciem uchwały budżetowej głosowało 13 radnych, a 8 radnych wstrzymało się od głosu.

Został rozstrzygnięty XVI Ogólnopolski Konkurs Poetyckiego im. Kazimierza Ratonia – Olkusz 2020 organizowany przez olkuską galerię BWA. Na konkurs zgłoszono prawie 70 wierszy poetów z całej Polski.

W Olkuszu pojawiły się elektryczne hulajnogi, co wywołało spore zaciekawienie, zwłaszcza młodszych mieszkańców.